موانع توسعه آگاهی

سیّد محمّد صدرالغروی*

sadrolgharavi@yahoo.com

سیاست، فرهنگ و ایدئولوژی جزو پدیده هایی می باشند که در تحلیل نهایی به وسیله زندگی اجتماعی تبیین می گردند و طبقات موضوع اصلی تحقیق علمی اجتماعی است.

ملیت ویژگی دولت ها و جامعه مدنی فراتر از دولت و ملت است. جامعه مدنی در مناسبات خارجی خود به صورت ملیت تظاهر می کند و در داخل باید خود را به صورت دولت سامان دهد.

ملیت، آرمانی شدن انتزاعی وحدت در درون دولت های متشکل از طبقات متعدد است. طبقات، ملیت ها و ... همگی گرایش به جدا کردن انسان ها از انسان های دیگر و ایجاد موانع عملی و شناختی در برابر همبستگی نوع بشر دارند.

دولت های طبقاتی همواره مبتنی بر علقه های واقعی موجود در هر جمع قبیله ای مانند خون، زبان و ... هستند. وقتی دولت این پدیده ها را برای خدمت به اهداف طبقاتی مصادره می کند، آن ملت که پدیده های یاد شده، طبق فرض، نماینده آن هستند به موجودیتی بیگانه تبدیل می شود، زیرا از آن پس پدیده های یاد شده جزو ویژگی های یک دولت طبقاتی و هویت های دولتی پنهان کننده رشته ای از مناسبات استثماری طبقات هستند.

مساله ستیزهای اجتماعی و درگیری های میان جوامع، صرفا تابع گوناگونی انسان ها نیست. طبقات و دولت های طبقاتی، انسان ها را از سرشت اجتماعی ذاتی خودشان جدا می کنند به خاطر آن که تبلور مجموعه ای از مناسبات تولیدی استثماری هستند: مناسباتی که در آخرین مراحل سرمایه داری، جلوی رشد نیروهای تولید را می گیرند.

توسعه نیروهای تولید و دگرگونی متناظر با آن در مناسبات طبقاتی، عامل تسهیل کننده ای بود که تفاوت های ملی را فعال ساخت. ستیز ها چنانچه در جریان دگرگونی شعله ور شوند، طبقه حاکم می تواند به طور حساب شده یا به شکل ایدئولوژیک برای تثبیت همان مناسبات مالکیتی بهره جوید.  

موانع تاریخی و فرهنگی ای که بر سر راه توسعه آگاهی مشترک وجود دارند، با همه وسایل موجود در دست طبقات حاکم به شکل تصنعی حفظ و تقویت می شوند گرچه واحد اصلی تبیین کننده الگوهای رفتار جمعی چه در سطح ملی و چه در سطح بین المللی، طبقه است.

* کارشناس علوم