شماره 164- بروزرسانی سه شنبه9/11/1386                             بازگشت به صفحه اصلی

پيروزي شواليه بر ديزل ائتلاف چپ

دیاکو حسینی

فروپاشی ائتلاف چپ ميانه روی ايتاليا به رهبري رومانو پرودي به جشن و پايکوبي سناتورهاي جناح راست ميانه و بويژه رقيب ديرينه اش سيلويو برلوسکوني در منزل مسکوني او منجر شد.دولت ائتلافي پرودي که در مي 2006 با پشت سر گذاشتن احزاب راست گرا ،به دشواري موفق شده بود تا ائتلافي گسترده متشکل از طيف هاي چپ کمونيستي تا احزاب دموکرات مسيحي را تشکيل دهد،بر اثر تکانه کوچکي در بدنه دولتي درهم پاشيد.اما خاتمه گرفتن پیش از موعد دولت ائتلافی پرودی چندان دورازانتظار نبود.

این سیاستمدار 67 ساله که به نشانه سرسختی و سماجت در پیشبرد برنامه های سیاسی در میان هوادارنش به موتوردیزل شهرت یافته، در برابر سیلویو برلوسکونی که در جمع راست گرایان شوالیه نامیده می شود با پیروزی شکننده ای ارتفاع گرفت. از همان ابتدا روشن بود که بافت ظریف و کاغذی دولت ایتالیا تاب تحمل خانه عنکبوتی که به یمن ائتلاف توأم با دودلی احزاب چپ گرا بنا شده است را ندارد.در تداوم همین پیش زمینه ها بود که رومانو پرودی با ارائه لايحه پيشنهادي پيرامون استقرار پايگاه هوايي آمريکا در وينچنزا در شمال ايتاليا و اعزام سربازان ايتاليايي به افغانستان،کین جویی هم سنگران ائتلافی را به جان خرید و تشتت آرا در کابينه ائتلافي را دامن زد و کناره گيري سه تن از وزيران  که به احزاب چپ افراطي تعلق داشتند را سبب شد.علاوه بر این، اختلافات گسترده پیرامون افزایش تسهیلات اجتماعی برای هم جنس بازان و زوج هایی که هنوز ازدواج رسمی نکرده اند،ساز مخالف احزاب وابسته به واتیکان و گروه های راست گرا سنتی را کوک کرد و با برانگیختن اعتراض "فرانچسکو روتلی" رهبر حزب دموکرات مسیحی  و کاردینال "کامیلو روینی" رئیس شورای اسقفی ایتالیا، مقدمات فاصله یابی روزافزون شاخه های مذهبی ائتلاف با هسته مرکزی را علت شد.در پي اين بحران که تنها 9 ماه پس از تصدي نخست وزيري او اوج گرفت،رومانوو پرودي ناگزير به استعفا شد اما با دخالت جورجيو ناپوليتانو رئيس جمهور ايتاليا و برخي احزاب ائتلافي که حاضر به مذاکره با پرودي شدند، حاضر شد تا براي کسب راي اعتماد راهي مجالس سفلي و سنا شود که سرانجام در 28 فوريه 2007 با کسب 162 راي موافق در برابر 157 راي مخالف در سمت خود باقی ماند و موقتاً از معرکه گریخت.پرودي با وقوف بر علل ناکامي ها و دشواري هاي پيش رو در 14 اکتبر همان سال قول مساعد داد تا دو حزب "دموکرات هاي چپ" و "گل مرواريد" را ادغام کند و حزب "دموکراتيک" را از ترکيب اين دو پديد آورد که البته هيچگاه در عمل روی تحقق به خود ندید.در برابر اين اقدام، سيلويو برلوسکوني رهبر مهم ترين حزب رقيب او يعني "زنده باد ايتاليا" مترصد آن شد که احزاب متعلق به خانه آزادي شامل "اتحاد دموکرات هاي مسيحي"، "حزب اتحاد ملي" و "حزب اتحاد شمال" در يکديگر ادغام شوند تا به اين ترتيب ياراي مقابله با حزب دموکراتيک را بيابند.اين حريف کهنه کار با اين اقدام  قصد داشت تا با ايجاد "حزب خلق" آلترناتيوي رودرروي احزاب چپ قرار دهد و بن بست هاي ناچار سياسي برخاسته از پاره پاره بودن گرايشات سياسي را مرتفع کند. اگر چه بحران سياسي اخير نیز با خارج شدن "کلمنته ماستلا" وزير دادگستري دولت ائتلافي به دليل اتهام همسرش "ساندرا لوناردو" به فساد ملوک الطوايفي و سواستفاده او از مقام دولتي آغاز شده بود و سبب شد تا پرودي سه کرسي را در سنا از دست بدهد و تنها با يک کرسي بيشتر در برابر جناح هاي مخالف قرار بگيرد اما ريشه هاي بحران حاضر را بايد در ساختار حزبي ايتاليا و چينش شکننده احزاب متعدد در مجلسين اين کشور و همچنین در تبعات فرهنگی و اجتماعی کاستی های سیستم نظارتی جستجو کرد که روی هم رفته کمتر اجازه تشکيل دولت هاي يکپارچه و سودمند را داده است.برجستگی این مهم، تبعاً درسایه فهم اهمیت شکل بندی مجلس در سیستم های پارلمانی مانند ایتالیا بیشتر آشکار می شود. پرودي در ميانه سال هاي 1996 تا 1998 نخست وزيري ايتاليا را در راس ائتلاف "درخت زيتون" عهده دار بود و با خروج حزب "بازسازي دوباره کمونيست" از ائتلاف، با وضعیت مشابهی روبه رو شد و چاره را در استعفا دید.رقيب او "ماسيمو دالما" در همان هنگام تنها با يک راي بيشتر در سنا توانست بر مسند نخست وزيري تکيه کند.در انتخابات 2006 نيز برلوسکوني با اختلاف 24 هزار راي از پرودي شکست خورد.به اين ترتيب جاي شبهه اي نمي ماند که ساختار انتخاباتي با فعالیت قریب به بیست حزب که اجازه ورود احزاب کوچک  به سنا و مجلس عوام را مي دهد،عامل پراهميت بي ثباتي هاي پي در پي و ناکارآمدي نظام سياسي ايتاليا بوده است.اضافه بر کمبود هاي نظام حزبي،شکل قانون اساسي ايتاليا که در فرداي جنگ دوم جهاني و تبديل نظام سلطنتي به نظام جمهوري تدوين شد،سرشار از هم پوشاني هاي کارکردي نهادهاي مختلف از جمله وظايف متداخل مجلسين سنا و عوام و نيز جايگاه رئيس جمهور در ميان ديگر نهادهاي اجرايي و قانون گذاري است.مطابق با ماده 88 قانون اساسي ايتاليا رئيس جمهور که با تصميم مشترک دومجلس به مدت هفت سال انتخاب مي شود از اين اختيار برخوردار است که هردو مجلس و يا يکي از آنها را منحل کند.در مقابل مجلسين نيز مي توانند حکومت را از انتفاع ساقط کنند.از طرفي قانون اساسي اين آزادي را به رئيس جمهور بخشيده تا نخست وزير را به ميل خود برگزيند.هرچند معمولاً او کسی را مگر رئيس حزبي  که موفق به کسب اکثريت کرسي هاي مجلس شده انتخاب نمي کند اما وجود اين اختيار قانوني  في نفسه مي تواند براحتي به نخستين اصول دموکراسي خدشه وارد کند.چنانکه پیش از این  در 1983 کراکسي از حزب سوسياليست به رغم تصاحب حداقل کرسي هاي سنا و مجلس نمایندگان از سوي رئيس جمهور به نخست وزيري منصوب شد.کوتاه آنکه ساختار نظام سياسي ايتاليا برخلاف همسايگان شمالي،مستعد بي نظمي هاي دوره اي،انتصابات اتفاقي و فروپاشي هاي ناگهاني است که مطلقاً نشاني از يک دموکراسي باثبات ندارد. در چنين بستر نامساعدي است که فضاي مسموم تنفسی از امکان بهره برداري نامشروع از مناصب دولتي رنج می برد  و به این ترتیب دومین عامل بی ثباتی های زنجیره ای سیاسی تبلور می یابد.زدوبندهاي سياسي پشت پرده،ارتشا و تخلفات قانونی به قصد واژگون سازي دولت بارها در تاريخ سياسي ايتاليا پس از برپايي سيستم جمهوري اتفاق افتاده است. این فاکتور اجتماعی – فرهنگی با اضافه شدن بر نواقص قانونی و ساختار حقوقی، معادلات سیاسی را در زمین باتلاقی استوار می کند که تا کنون نتیجه ای جز هرج و مرج و بی ثباتی نداشته است.افراد منتفذ و متمول خاصه در شهرهاي صنعتي که مراکز اصلي دادوستدهاي تجاري،شبکه هاي توليدي و مبادلاتي  مانند دو بندر ناپل و جنووا و شهر مترقي ميلان که در نيمه شمالي ايتاليا متمرکزاند،با در اختيار داشتن کارتل هاي  سترگ در زمينه هاي توليدات تجاري و رسانه اي از توان تاثير گذاري بالايي در مناسبات سياسي برخوردارند.اين خود بستر را براي شکاف هاي طبقاتي و به انحصار گرفتن توزيع درآمد هاي ملي آماده مي کند و با قرار گرفتن در متن سیاسی چرخه بی پایانی از ناکارآمدی را می آفریند.سيلويو برلوسکوني غول رسانه اي ايتاليا و صاحب دو بنگاه تلویزیونی "آر.ای.تی.ای" و "مدیا ست" به تنهایی توانسته ثروت خانوادگی خود را در کمتر از 10 سال از 1.3 میلیارد یورو به 6.9 میلیارد یورو افزایش دهد و نام خود را به عنوان بیست و پنجمین مرد ثروتمند جهان در مجله فوربس ثبت کند.با این حال کشورش تا پایان زمامداری او با 1500 میلیارد یورو، سومین کشور مقروض جهان بود.مطابق با گزارش نشریه لوموند، پارلمان اروپا در گزارش منتشر شده در 2006 "رژیم ایتالیا را معرف ناهنجاری دانسته است که حقیقت آن در تلفیقی از قدرت های اقتصادی ، سیاسی و رسانه ای موجود، نمایان می شود". باید به خاطر داشت که فساد اداری در ایتالیا مشروط به هیچ حزب خاصی نیست اما بدیهی است که افراد توانمند در امور اقتصادی در صورت نبود سازوکارهای نظارتی به سهولت مافیای سیاسی را نیز به دست می گیرند.برلوسکونی قدرتمند ترین رقیب احزاب چپ بیش از دیگران از بحران سیاسی موجود منتفع شد.اگرچه با کناره گیری پرودی،رئیس جمهور حق انتخاب از دو گزینه برگزاری انتخابات زودرس و انحلال پارلمان و یا تشکیل دولت انتقالی را دارد،اما دیر یا زود به فرض تحقق گزینه دوم نیز،انتخابات رسمی باید برگزار شود و در شرایطی که قابلیت های احزاب راست گرا بیش از نیروهای پراکنده چپ نمود دارد و از طرفی با توجه به محبوبیت بیش از 50 درصدی احزاب متحد برلوسکونی و اینکه تسخیر محیط تبلیغاتی و ابزارهای مادی امکان جلب آرای عمومی برای راست گرایان را مهیا کرده،تفوق آتی دو حزب بزرگ راست گرا یعنی "حزب اتحاد ملی" و "زنده باد ایتالیا" بسیار محتمل به نظر می رسد.یکپارچگی و همگونی احزاب راست در قیاس با همتایان چپ خود از این ماجرا حکایت دارد که چپ گرایان برای توفیق در مراحل آتی باید با تجدیدنظر در مبادی اولیه،به تعریف بدیعی از مفهوم چپ دست یابند.ضعف جناح های چپ در اروپا که به نوعی با ابتلا به ویروس "جزام اعتقادی" شروع به ریزش اندام های فکری و مبانی فلسفی و عملی کرده اند،به سود جریان نئولیبرال تمام شده است. تمایلات نومحافظه کاری در اروپا بی تردید در نبود احزاب چپ نیرومند شکل گرفته اند همانطور که پیش از این احزاب دوآتشه کمونیستی در مدت غیبت نیروهای دموکراتیک،موثرظاهر شدند.در جزرو مدهای سیاسی حذف هرکدام از جناح ها که یکی در حکم سیل بند دیگری است می تواند در طولانی مدت تعادل اجتماعی را برهم بریزد. با خاموش شدن موتور دیزلی ایتالیا از همین امروز باید چشم به راه بود تا شوالیه اسب سفید خود را برای تازاندن در میدان رم تیمار کند. 

فرهنگ توسعه - 1386 - لطفا مقاله‌ها، نظرها و پیشنهادهای خود را به آدرس info@farhangetowsee.com بفرستید