شماره 177- بروزرسانی پنجشنبه 9/12/1386                             بازگشت به صفحه اصلی

  از دعواي روسري تا توافق براي حمله

اردشير زارعي قنواتي

از واشينگتن تا آنكارا، از پاريس تا اسلام آباد، از برلين تا بيروت و بسياري ديگر از نقاط شرقي – غربي محيط ژئوپلتيك، رياكاري سياسي و برخوردهاي دوگانه با مفاهيم، هنجارها و قوانين بين المللي تبديل به يك رويه آشنا شده است. در يك سوي جهان به خاطر يك مناقشه محدود قومي در ساختار ملي، آن چنان نهادهاي قدرت بين المللي آشفته و عصباني مي شوند كه حتي حاضرند با فرا رفتن از قوانين و منشورهاي حقوق بين الملل عنصر خاطي را به چهارميخ بكشند. در سوي ديگر، جهان و افكار عمومي با مناقشه هاي مذمن و پايان ناپذيري روبرو است كه در طول دهه هاي متمادي نماد نسل كشي، پاكسازي قومي، عدم پذيرش حق تعيين سرنوشت و ديگر موازين حقوق بشري است ولي نه تنها ديده نمي شوند كه حتي مورد حمايت يكجانبه نيز قرار مي گيرند.

 اين دوگانگي بين شعار و عمل در نظام نوين پس جنگ سرد بيش از هميشه نمود يافته و به يك رويه مسلط در معادلات بين المللي تبديل شده است. ظهور تروريسم بنيادگراي اسلامي، بي ثباتي در امنيت جمعي، اعمال هژموني يكجانبه شمال بر عليه جنوب، تقويت نژادپرستي و منازعات قومي – مذهبي در محيط هاي ملي ، منطقه اي و بين المللي دقيقا در راستاي ايجاد چنين بستري قابل توجيه و بررسي خواهد بود.

روز پنچ شنبه 21 فوريه هزاران نظامي تركيه در قالب واحد هاي پياده ارتش با حمايت جت هاي نيروي هوائي و توپخانه وارد مناطق شمال عراق شده و به گفته سخنگوي ارتش ترك تا عمق ده كيلومتري خاك عراق پيشروي كردند. اين حمله ظاهرا به بهانه سركوب نيروهاي جدائي طلب كرد ( پ ك ك ) صورت گرفته است كه در شمال و دامنه هاي كوه هاي قنديل عراق مستقر شده اند. هر چند كه مقامات نظامي تركيه مدعي مي باشند كه به هيچ عنوان به مردم محلي و زير ساخت هاي عراق آسيبي نرسانده اند ولي بنا به ادعاي " هوشيار زيباري " وزير خارجه عراق تاكنون پنچ پل مرزي منهدم شده و اصولا وي به عنوان وزير خارجه اصلا در جريان اين حمله قرار نداشته است. همه كارشناسان و سياستمداران به اتفاق در اين نكته متفق القولند كه اين تهاجم بدون اجازه و حمايت آمريكا صورت نگرفته و رهبران سياسي – نظامي واشينگتن در هماهنگي با رهبران آنكارا چراغ سبز خود را براي حركت ارتش تركيه به سمت جنوب و كشور همسايه روشن كرده اند. هم زماني نقض تماميت ارضي و حريم قانوني يك دولت عضو سازمان ملل متحد توسط ديگري به بهانه مبارزه با تروريسم و جدائي طلبي و همچنين تعميق تضادهاي دروني بين لايه هاي قدرت ( اسلامگرايان حاكم و ملي گرايان سكولار ) در تركيه نشاندهنده پارادوكس هاي موجود در نظام نوين بين المللي است. جالب تر اينجا است كه يك روز قبل از آن دولت آنكارا در همسوئي با تخلف آشكار ايالات متحده و اتحاديه اروپاي از قوانين بين المللي رسما استقلال كوزوو را به رسميت شناخته و بر حق جدائي خواهي اقليت هاي قومي در ساختار ملي ديگر جوامع مهر تاييد زده است. اين در شرايطي است كه بر طبق آمار هاي مستند در سال 1999 و در مناقشه بين ملي گرايان صرب و ستيزه جويان جدائي طلب كوزوو حدود 4500 نفر كشته شده اند در صورتي كه در طي سه دهه اخير در جنوب و شرق تركيه در نبرد بين ارتش تركيه و كردهاي هوادار پ ك ك حداقل ده ها هزار نفر قرباني شده اند. اين وضعيت و هجوم اخير ارتش تركيه به شمال عراق كه تاكنون تنها نقطه امن و با ثبات در اين كشور بوده است تنها سركوب كردهاي جدائي طلب كشور تركيه را هدف قرار نداده است و به يقين نوك ديگر اين پيكان در هم شكستن ساختار نيمه مختار دولت كردستان عراق بوده است. اينكه چرا در شرايط كنوني مجوز ورود نيروي زميني ارتش به درون عراق توسط رهبران ترك صادر شده است، بيش از آنچه يك موضوع سياست خارجي تلقي شود به بندبازي هاي حزب محافظه كار عدالت و توسعه براي بالانس روابط خود با نظاميان سكولار و ناراضي از سير تحولات جديد مربوط مي شود. در هفته هاي اخير موضوع لغو ممنوعيت استفاده از روسري توسط دختران در دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي اعتراض ملي گرايان و ارتش قدرتمند اين كشور را برانگيخته بود. در اين خصوص نكته جالب اين است كه درست در همان روزي كه فرمان حمله زميني به شمال عراق صادر مي شود، فرمان لغو قانون عدم پوشش اسلامي در مراكز آموزش عالي نيز توسط " عبدالله گل " امضاء شده است. عبدالله گل رئيس جمهور و " رجب طيب اردوغان " نخست وزير اين كشور بارها نشان داده اند كه در روند اسلاميزه كردن تركيه بازيگران ماهري مي باشند كه در اوج تعميق مناقشات دروني با نيروهاي ملي گرا و سكولار، هميشه از كارت سركوب كردها كه به اپيدمي مذمن ارتش تبديل شده است، دست يازيده اند. كردهاي تركيه همچون هميشه قرباني اصلي اين دوگانگي در روابط بين الملل خواهند بود و در اين مسئله جاي هيچ شكي نيست ولي اين بار به نظر مي رسد كه حكومت خودمختار كردستان عراق نيز وجه المصالحه بين آنكارا و واشينگتن قرار گرفته است.  بده بستان هاي حزب عدالت و توسعه با نظاميان اين كشور چندان بي شباهت به روند شكست خورده درهم تنيدگي احزاب سياسي متمايل به اسلامگرايان با ارتش در پاكستان نيست كه در اين روزهاي شكست محتوم آن به اثبات رسيده است. اين شباهت كاملا واقعي حتي براي اروپا نيز مي تواند زنگ خطري تلقي شود كه از اين پس موج جديدي از اسلامگرائي در حمايت و معامله با متنفذين ارتشي در كنار مرزهاي آنان "ماه عسل " خود را جشن گرفته اند. ميانه روي حزب عدالت و توسعه در وضعيت فعلي چندان قابل اطمينان نيست چرا كه موج تحولات منطقه اي بدون شك تركيه بازمانده از سنت هاي عثماني را نيز مي تواند به درون سياهچاله خود بكشد و در آينده جهان مي تواند با يك نمونه ديگر از تجربه پاكستان در اين سو نيز روبرو  شود.

4/12/86

فرهنگ توسعه - 1386 - لطفا مقاله‌ها، نظرها و پیشنهادهای خود را به آدرس info@farhangetowsee.com بفرستید