|
|
شماره 190- بروزرسانی سه شنبه 27/1/1387 بازگشت به صفحه اصلی |
|
كابوس بين النهرين و خواب هاي آشفته
اردشير زارعي قنواتي
عراق بعد از 5 سال كه از جنگ اين كشور مي گذرد همچنان سياهچاله نظام نوين بين المللي در هزاره سوم است و برزخ سياسي، نظامي، امنيتي و اقتصادي آن همه ي نقش آفرينان و بازيگران در اين محيط ژئوپلتيكي را در شرايط راه رفتن بر روي پوست موز دچار كرده است. اين كه به طور مرتب از بهبود اوضاع و تثبيت امور به خصوص از اين جهت كه با افزايش 30 هزار نفري نيروهاي نظامي آمريكا در ميانه سال گذشته سخن گفته مي شود هر چند كه به لحاظ امنيتي و به صورت نسبي در قالب يك تاكتيك امنيتي مي تواند مورد توجه باشد ولي در اصل معضل در هم تنيده عراق هيچ تغييري ايجاد نكرده است. واقعيت اين است كه وضعيت همچنان بي ثبات و ناآرام است و در آنجا كه به نظر مي رسد درگيري و خشونت ها فروكش كرده است بازيگران خرد و بزرگ همچنان در پشت سنگرهاي خود دست بر ماشه به انتظار نشسته اند. نبود يك استراتژي و راهبرد منسجم و مبتني بر برايندهاي عيني در وضعيت يك عقلانيت سياسي و واگذاشتن تمام مسائل به تاكتيك هاي جنگي پنتاگون و منويات گروه هاي قومي – مذهبي در درون عراق، مانع از هر گونه تثبيت پايدار و حل واقعي مشكلات بوده است. هم اينك در شرايطي كه انتخابات رياست جمهوري آمريكا در پايان سال جاري ميلادي انجام خواهد گرفت و موضوع عراق يكي از محوري ترين كانون ها در طي تبليغات انتخاباتي تلقي مي شود و در عراق نيز در ماه هاي آينده انتخابات محلي اين كشور برگزار مي شود، به نظر مي رسد كه اوضاع جاري منبعث از اين رقابت ها به سمت بي ثباتي بيشتري نيز سوق بيابد. اصولا صورت مسئله عراق بسيار فراتر از اينكه در يك مقطع زماني خاص خشونت ها فروكش يا گسترش يابد، مي بايست مورد ارزيابي قرار گيرد و بر همين اساس تا زماني كه در بنياد مسئله يك راه حل منصفانه و سياسي يافت نشود هيچ اميدي نمي توان به تغييرات شكلي و تاكتيكي داشت. گزارشات مستقل از سوي منابع بين المللي همچون سازمان ملل متحد، صليب سرخ جهاني، پزشكان بدون مرز و حتي موسسه آمريكائي صلح كه در روز يكشنبه 6 آوريل انتشار يافته است به روشني با گزارشات فرماندهان نظامي آمريكا و ادعاهاي دولت نوري مالكي نخست وزير اين كشور در تناقض اساسي قرار دارد. چنانچه اين منابع در گزارشات خود از بي ثباتي و خشونت بيشتر و ورود به باتلاق عراق سخن مي گويند و در مقابل مثلث " رابرت گيتس، رايان كراكر، ديويد پترائوس " به پيروي از رئيس بزرگ در كاخ سفيد تصوير متفاوت و بزك كرده اي از عراق به نمايش مي گذارند. در هفته گذشته فرمانده نيروهاي آمريكائي در عراق به همراه سفير اين كشور در مقابل كنگره حاضر شدند تا گزارش جامع و كاملي از اوضاع عراق ارائه كنند در حالي كه از قبل هم مشخص بود كه آنان چون گذشته حرف هاي تكراري را تحويل قانونگذاران خواهند داد. با توجه به اينكه جمهوريخواهان و دمكرات ها در آستانه رقابت هاي انتخابات رياست جمهوري قرار دارند و سناتور " مك كين " كانديداي جمهوريخواهان براي تصدي اين پست خود به عنوان اصلي ترين طراح افزايش نيرو در عراق به حساب مي آيد، انتظار هر گونه گزارش متفاوت از سوي كارگزاران آمريكائي در مقابل كنگره بيهوده بود. اظهارات پترائوس در طي هفته ها و ماه هاي اخير جاي هيچ شكي باقي نگذاشته است كه وي كاهش خشونت ها در طي ماه هاي اخير را به عنوان يك پيروزي استراتژيك در عرصه اين جنگ محسوب كرده و انتقادات دمكرات ها را در اين خصوص وارد نمي داند. اينكه در اين چند ماه گذشته تا حدودي از دامنه خشونت ها كاسته شده است بيش از آنچه كه به افزايش نيروهاي آمريكائي مربوط باشد به نزديكي رهبران واشينگتن به شورشيان سني در قالب سازماندهي گروه هاي شبه نظامي " شوراهاي بيداري " و مذاكره با كشورهاي همسايه ارتباط دارد كه در واقع مي توان آن را شكست نرم آمريكائيان در مقابل اين شورشيان تلقي كرد. همچنين برخلاف اظهارات گاه و بي گاه رهبران سياسي – نظامي واشينگتن، مذاكرات دوجانبه بين كارگزاران آنان در عراق و نمايندگان ايران در فروكش كردن دامنه ناآرامي ها نقش اساسي ايفاء كرده است. چنانچه درگيري هفته هاي اخير در بصره، بغداد و ديگر شهرهاي شيعه نشين جنوب نشان داد كه شكستن اين توازن مصلحت طلبانه هر لحظه مي تواند وضعيت آشفته عراق را از آنچه كه هم اكنون است بيشتر نيز كند. در اينجا رقابت هاي دروني عراق نيز بسيار داراي اهميت خواهد بود و جنگ قدرت از يك طرف در بين سني ها و شيعيان و از طرف ديگر بين جناح هاي شيعي مي تواند آشوب هاي تازه و غير قابل پيش بيني را موجب گردد. بعد از اعلام تمديد آتش بس 6 ماهه از سوي مقتدا صدر و بازگشت جيش المهدي به پايگاه هاي خود، حمله هفته گذشته دولت مالكي به اين شبه نظاميان در بصره، اگر نه براي سناريوسازي آمريكا جهت آغاز يك جنگ تازه در منطقه باشد، بدون شك نشان دهنده جنگ قدرت بين نيروهاي رقيب درون عراق در كنار عدم درك واقعي از اوضاع توسط تصميم گيران آمريكائي خواهد بود. چنانچه نخست وزير عراق در سناريوي زمينه ساز براي كشاندن پاي ايران به سياهچاله عراق مورد سواستفاده قرار گرفته باشد آن چنان كه از محتواي گزارش پترائوس – كراكر برمي آيد، مي بايست عرصه بازي عراق را با ديدگاه نويني مورد بررسي قرار داد. چرا كه از يك طرف در منازعات قومي – مذهبي كنوني در اين كشور براي اولين بار ارجحيت قوميت عربي بر مذهب در قالب شيعه گري فايق آماده است و از طرف ديگر متحدين سنتي تهران در عراق غير اعتماد بودن خود را در منظر حاميان بيروني خويش به نمايش گذاشته اند. به لحاظ بازي هاي ژئوپلتيكي در منطقه و حتي عرصه بين المللي نيز چنين تحولي مي تواند دندان گرگ هار واشينگتن را در وضعيت زير فشار كنوني درست مشابه اواخر دوران جنگ ويتنام و حمله اين كشور به لائوس نشان دهد كه به نوعي تكرار تجربه شكست خورده تاريخي تلقي مي شود. اما به نظر مي رسد كه عاقلانه تر آن باشد كه اين وضعيت را در كنار نقش منازعه آمريكائي – ايراني در خصوص رقابت حول صلح خاورميانه، مسائل لبنان و پرونده هسته اي تهران مورد توجه قرار داد. اينكه مالكي اعلام كرده است كه اگر مقدا صدر گروه جيش المهدي را منحل نكند اجازه شركت در انتخابات آينده را به وي نخواهد داد، حتي با موضع گيري هاي متناقض مقتدا مبني بر استعلام از مراجع تقليد در اين خصوص و تاييد و تكذيب هاي مسئولان دفتر وي در اين مورد نمي تواند نقطه پاياني بر اين ارتش شبه نظامي باشد. واقعيت اين است كه تمام جناح هاي سياسي در عراق از كردها با شبه نظاميان پيشمرگه، جناح شيعي عبدالعزيز حكيم با سپاه بدر و به تازگي اعراب سني با شوراهاي بيداري از چنين نيروهائي براي تثبيت قدرت خود استفاده مي كنند و بدون خلع سلاح و انحلال اين شبه نظاميان تاكيد بر انحلال تنها سپاه مهدي چندان عاقلانه تلقي نمي شود. به هر حال همان گونه كه اكثر كارشناسان امور بين المللي برخلاف دولتمردان كاخ سفيد معتقدند راهكار مشكل عراق نه در طرح هاي نظامي كه بيشتر به يك استراتژي منصفانه سياسي در حوزه داخلي، منطقه اي و بين المللي احتياج دارد و گزارش پترائوس در مقابل كنگره آمريكا نيز نشان داد كه در ميان سياستمداران اين كشور نيز در اين خصوص شكاف عميقي ايجاد شده است. 25/1/87 |
|
فرهنگ توسعه - 1387 - لطفا مقالهها، نظرها و پیشنهادهای خود را به آدرس info@farhangetowsee.com بفرستید |
