شماره 191- بروزرسانی شنبه 31/1/1387                             بازگشت به صفحه اصلی

مردي براي صلح و فرصتي براي بازي

 اردشير زارعي قنواتي 

سفر " جيمي كارتر " رئيس جمهور اسبق آمريكا و برنده جايزه صلح نوبل به خاورميانه كه با هدف تحرك بخشيدن به روند صلح و كاهش اختلافات بين جناح هاي فلسطيني انجام گرفته است، در بطن خود  مي تواند حامل فرصت بسيار مهمي براي سياست بين المللي و منطقه اي باشد. وي كه قرار است در روزهاي آينده با سفر به دمشق با " بشار اسد " رئيس جمهور سوريه و "خالد مشعل" رئيس دفتر سياسي جنبش حماس ديدار نمايد، از همان ابتدا با مخالفت كاخ سفيد و وزارت امور خارجه آمريكا روبرو گرديد كه نتايج اين ديدارها را براي خويش رضايت بخش نمي دانند.

 بازيگران منطقه اي، آنان كه هم اكنون در باد سياست هاي واشينگتن بادبان برافراشته اند و چه آنان كه با زورق هاي شكسته خويش از تصادم با صخره هاي سفيد فراآتلانتيكي آسيب ديده اند، مي بايست به تاثير بيش از اندازه اين شخصيت بين المللي و همچنين مواضع متفاوت و منصفانه وي در خصوص مسائل جهاني و منطقه اي واقف باشند. بن بست موجود در موقعيت صلح خاورميانه و وحدت درون فلسطيني در شرايطي كه شكاف سياسي – اجتماعي، بازيگران متفاوت اين صحنه را در يك آرمانخواهي تماميت خواهانه در مقابل هم قرار داده است و هرگونه عقب نشيني در چارچوب سياست هاي جاري و ديكته شده بيروني براي آنان مي تواند واجد تبعات منفي متعددي تلقي شود، اهميت اين سفر را دو چندان كرده است. اهميت نقشي كه جيمي كارتر در وضعيت كنوني مي تواند در خصوص صلح خاورميانه و اختلافات دروني فلسطين ايفاء كند با توجه به انزواي تقريبا مطلق حماس و شكاف هاي منطقه اي، قادر است نظم بازي يك طرفه فعلي و چينش يكسويه بازيگران را دگرگون كرده و كليد بازگشائي قفل زنگ زده كنوني تلقي شود. رئيس جمهور اسبق ايالات متحده به طور كلي با رئيس جمهور كنوني اين كشور متفاوت بوده و سياست هاي آنان نيز در دو جهت متفاوت جريان دارد، در ديدگاه اولي انصاف، چند سويه بودن و بازي مبتني بر برد – برد مد نظر قرار دارد و در نگاه دوم اعمال هژموني يكجانبه، انزواي مخالف  و بازي در قالب برد – باخت تعيين كننده ميدان سياسي منازعه مي باشد. همان گونه كه پذيرش وضعيت دومي براي بازيگران در انزوا قرار داده شده فعلي بسيار سخت و تحمل ناپذير خواهد بود، رويكرد مثبت نسبت به موقعيت اولي مي تواند نظام اين بازي يكطرفه را در چارچوب يك بازگشت آبرومندانه به روند صلح و اجتناب از چينش دومينوئي رقيب به هم بزند. در شرايط فعلي و سياست جاري در مورد صلح خاورميانه كه تحت روند "صلح مسلح" و شكاف دروني رقم خورده است و تمام اميدهاي بعد از برگزاري كنفرانس آناپوليس تقريبا به ياس تبديل شده است، سفر كارتر و استفاده درست از اين فرصت توسط خالد مشعل قادر است نظم بازي كنوني را به هم زده و بدون هيچ هزينه اي موقعيت متوازن قبلي و خروج از انزوا را به همراه داشته باشد.

جيمي كارتر به عنوان يكي از منتقدين جدي سياست هاي جورج بوش و رژيم اسرائيل در طي سال هاي اخير كاملا شناخته شده است و جدي گرفتن وي در اين سفر از سوي جنبش حماس مي تواند ضربه سختي به مواضع سرسختانه و يكجانبه كاخ سفيد و تل آويو در خصوص روند صلح تلقي شود. سياست ورزي و نقش آفريني يك حزب سياسي در محيط داخلي و ژئوپلتيك بيروني اقتضاء مي كند كه فرصت ها و تهديدات را به موقع شناسائي و به فراخور زمان و ژلاتيني بودن تاثيرات اين تاكتيك ها در قالب يك استراتژي كلان عكس العمل درست انجام داد. در دنياي سياست هيچ امر ثابت و مطلقي وجود ندارد و انعطاف پذيري، حتي بدون عقب نشيني از اصول بنيادين، بديهي ترين اصل به شمار مي آيد كه به همين دليل سياستمدار هيچگاه از قبل راه و ميدان بازي را براي خود نخواهد بست. چنانچه ديدار بين كارتر و مشعل در دمشق انجام گيرد، اين فرصت مي تواند  براي جنبش حماس و حتي حاميان بيروني آن حامل ارسال يك پيام مثبت به جامعه جهاني در مورد نقش مثبتي كه مي توانند در امور مربوط به صلح ايفاء كنند به همراه داشته باشد. اين‌كه در چارچوب بازي ديگران و رقيب، هميشه به ناچار تن به بازي داد، بدترين و پرهزينه ترين گزينه اي است كه با روح سياست خردورزانه و مصلحت انديشي منافات دارد. اين موضوع را رقباي حماس از جمله كاخ سفيد و رهبران تل آويو به درستي مي دانند و به همين دليل از همان ابتدا توسط وزارت خارجه واشينگتن و رژيم اسرائيل به كارتر نسبت به مذاكره با خالد مشعل هشدار داده شده و سفر وي با بي اعتناعي چندان جدي گرفته نشده است. در چنين وضعيتي يك اقدام درست از سوي جنبش حماس و رهبري آن در ارتباط با مذاكره با كارتر مي تواند برگ برنده اي در دستان جناح منزوي شده در ساختار فلسطيني به حساب آيد. از سوي ديگر فرصت ميانجي گري رئيس جمهور اسبق آمريكا با توجه به شخصيت مستقل وي قادر است به شكاف دروني در جامعه فلسطيني پايان داده و راه را براي وحدت دوباره سرزميني و ساخت سياسي آن باز كند. بايد به انتظار نشست و در روزهاي آينده نقشي كه بازيگران متفاوت منطقه اي و بين المللي در مورد سفر كارتر به خاورميانه ايفاء مي كنند را ديد تا بتوان گفت اين سفر فرصت قابل استفاده يا اين‌كه تاييدي براي تهديدات در پيش رو بوده است.

28/1/87

فرهنگ توسعه - 1387 - لطفا مقاله‌ها، نظرها و پیشنهادهای خود را به آدرس info@farhangetowsee.com بفرستید