ياد آر ز شمع مرده، ياد آر

مازیار صالحی ( maziarsalehi@yahoo.com)

فراسوي مرزهايي كه تلاش مي كنند تا ارتش كار را به اجزاء غير مرتبط و بيگانه از هم، مانند كارمند و كارگر و كارشناس و … تقسيم كنند، معلمين همواره يكي از گردانهاي رزمندة اين ارتش بوده و هستند. نياز روزافزون جامعه به معلمين، كه با توسعة علوم نوين و فناوري اطلاعات ، شتاب بيشتري نيز گرفته است، رنگ بطلان بر تمامي افسانه هايي كه دم از پايان ‘عصر كار و دايناسورها’ مي زنند، پاشيده است. اما، همانند ساير يگانهاي ارتش كار، سهم اينان از نعم مادي و معنوي جامعه، در داخل روابط كار و سرمايه تعيين شده و نتيجتا اين سهم چيزي نبوده جز تماشاي مصرف ديگران. در تاريخ ايران معاصر نيز سرنوشتي جز اين براي معلمان نبوده است. 12 ارديبهشت هر سال يادآور مبارزة معلمان ايران براي احقاق حقوق خود، به ويژه اعتراضات معلمين در سال 1340 كه از اين روز آغاز شده است، مي باشد . در چنين مقطعي از تاريخ ايران، در حالي كه ثروت ملي توسط كنسيوم شركتهاي نفتي آمريكايي و اروپايي به غارت مي رفت، زمامداران حتي از پرداخت قوت لايموت معلمين ناتوان بودند و اعلام كردند:“ موجودي مادة يك فرهنگ استان تهران براي پرداخت حق التدريس سه ماهة آخر سال 1339 كافي نيست … به علت عدم اعتبار لازم تا كنون فرهنگ استان تهران موفق به پرداخت حق التدريس سه ماهة دوم (دي و بهمن و اسفند ماه)39 دبيران دبيرستانهاي پايتخت نشده است.”{1} از طرف ديگر فضاي سياسي- اجتماعي كشور از يخبندان تابستان 1332 رهايي يافته و رفته رفته  نهادها و تشكلهاي اجتماعي شكل گرفته و فعاليت خود را آغاز كردند. در چنين فضايي، طبيعي است كه بحران جامعه را فراگرفته و حتي حكام متوجه خطر شوند.“ نخست وزير در جلسة فوق العادة ديشب مجلس شوراي ملي در نطق مهم خود گفت: اجازه نمي دهم كه به عنوان آزادي در مملكت هرج و مرج ايجاد شود.”{2}اعتراضات معلمين براي واستاني حقوق خويش از طريق يكي از تشكلهاي معلمان تهران به نام ‘باشگاه مهرگان’ از استحكام و جلوه اي تازه برخوردار شد. بي توجهي مسئولين به خواسته هاي معلمان تا آنجا ادامه يافت كه معلمان ناچار شدند تا براي روز 12 ارديبهشت كلاس هاي درس را تعطيل كنند. در صبح اين روز “ دسته هاي معلمين به سوي عمارت وزارت فرهنگ و ميدان بهارستان آمدند و جلو مجلس اجتماع كردند و خواسته هاي خود را در بارة ترميم حقوق اعلام و عنوان نمودند و شعارهايي در همين موضوع مي دادند. چند تن از ناطقين براي آنها صحبت مي نمودند و اين اجتماع تا يكساعت به ظهر در جلو مجلس وجود داشت”{3} اما كارگزاران حكومت پهلوي اين تجمع را تحمل نكرده و در پي آن به تكاپو افتادند. از يك سو به سمپاشي عليه معترضين پرداخته و مدعي شدند: “ اكثريت اينها معلم نيستند. امروز معلم از ترس چاقوكشها بيرون نيامده است و در خانة خود نشسته است”{4} و از طرف ديگر به عمال خويش دستور دادند تا با منطقي همانند منطق 28 مرداد 32 با اين تجمع برخورد كنند. روز بعد روزنامه ها گزارش دادند: “ در جريان تظاهرات ديروز دبيري به ضرب گلوله به قتل رسيد. دو معلم و يك دانش آموز ضمن تصادمات مقابل ميدان بهارستان مجروح شدند. مقتول دكتر عبدالحسين خانعلي نام دارد. مشاراليه دبير دبيرستان شرف بوده است. وي دورة دكترا در دانشكدة معقول و منقول مي گذراند.”{5} اما اين تدابير مؤثر واقع نشد و اعتراضات گستردة معلمين در روزهاي ديگر در ساير نقاط كشور از جمله بروجرد، تربت جام، اصطهبانات، همدان، يزد، خرمشهر، رفسنجان، ميمه، فسا، آبادان، شيراز، زنجان، چالوس و نوشهر ادامه يافت{6} به گزارش خبرگزاري يونايتدپرس در تاريخ شنبه 16 ارديبهشت 1340 “قريب 30 هزار نفر در مقابل مجلس اجتماع كردند و در خواست نمودند كه شريف امامي نخست وزير ايران استعفا دهد و افسري كه يكي از تظاهركنندگان را روز سه شنبة گذشته بهقتل رسانده، اعدام گردد.”{7} آسوشيتدپرس نيز گزارش داد “ نمايندگان آموزگاران در ملاقات خود با رئيس مجلس ايران اظهار داشته اند كه اعتصاب آنها تا هنگاميكه حقوقشان به ميزان 10 تا 15درصد افزايش نيابد و قاتل آموزگار مقتول مجازات نشود، ادامه خواهد

يافت.”{8) اين اجتماعات و اعتراضات همچنان ادامه يافت تا اينكه به استعفاي شريف امامي و روي كار آمدن دولت اميني منجر شد. در اجتماع معلمين در باشگاه مهرگان، “معلمين استعفاي دولت را براي خود پيروزي بزرگي شمردند.”{9} با گردن نهادن حاكميت به افزايش حقوق معلمان، بار ديگر ارتش كار پيروزي بزرگ ديگري را به دست آورد. اما براي اين ارتش واضح و مبرهن است كه نبايد تنها به دنبال منافع كوتاه مدت خود باشد. منافع آنان در گرو سعادت و بهروزي جامعه است. به همين دليل در قطعنامه اي كه در اجتماع معلمين شيراز صادر شد، علاوه بر تائيد پيشنهادها و اقدامات باشگاه مهرگان، معلمين خواهان اجراي قانون تعليمات اجباري شدند.{10}كلية يگانهاي اين ارتش مي دانند كه در تمامي صحنه هاي پيكار بايد مهر و نشان خود را بر صفحة تاريخ بكوبند. براي همين هم “ به موجب قطعنامة معلمين در باشگاه مهرگان، روز 12 ارديبهشت ماه، روز معلم ناميده مي شود. در اين روز همه ساله كلية مدارس و مؤسسات فرهنگي در سرتاسر كشور تعطيل رسمي خواهد بود و مراسم خاصي اجرا خواهد گرديد.”{11}

{1}روزنامة اطلاعات، سه شنبه 5/2/1340، ص1

{2}روزنامة اطلاعات، پنج شنبه 7/2/1340، ص1

{3}به نقل از روزنامه اطلاعات، سه شنبه 12/2/1340

{4}همانجا، صفحة آخر

{5}روزنامة اطلاعات، چهارشنبه 13/2/1340؛ متاسفانه نام و نشان مجروحين تا كنون براي نگارنده مشخص نشده است. متمني است در صورت اطلاع از طريق دفتر نشريه، نگارنده را مطلع فرمائيد.

{6}روزنامة اطلاعات، شنبه 16/2/1340،ص21

{7}همانجا، ص17

{8}همانجا،ص18

{9}همانجا

{10} همانجا، ص 14

{11} روزنامة اطلاعات، دوشنبه 18/2/1340، ص21