|
|
شماره 203- بروزرسانی شنبه 4/3/1387 بازگشت به صفحه اصلی |
|
مصائب پدرخوانده دیاکو حسینی سیلویو برلوسکونی پیرو قانون اساسی سرانجام وزیران خود را معرفی کرد.نام ها همه آشنا بودند:«فرانکو فرانتینی»،«ایگناسیو لاروسا»،«الیو ویتو»،«جولیو ترمونتی» .منهای چهار وزیر باقی همه از حزب «مردم برای آزادی» و یاران دیرین برلوسکونی انتخاب شده اند تا برای سوم بار نخست وزیر را در بحرانی ترین برهه چندین دهه تاریخ ایتالیا یاری دهند.دشواری های پیش روی ایتالیا برخلاف چهار سال پیش از این که برلوسکونی هنوز بر مسند قدرت بود نه لشکرکشی به عراق و جنگ با تروریسم که اینبار جنگ با فقر مردم است و مافیای تبهکاران و انبان نقائص داخلی .پیش بینی میزان موفقیت دولت نوین ایتالیا در فائق آمدن بر مصائب البته دشوار است اما پرسش اینجاست که قطع نظر از رویکرد ژورنالیستی آیا می توان به ضابطه های تجربی حاکم بر مناسبات تودرتوی سیاسی ایتالیا و متعاقباً افق نیروهای مرکزگریزی که ایتالیا را سرزمین تطور و تحول ساخته است، نائل شد؟ شاید بهترین پاسخ این پرسش و برآمدن دوباره سیلویو برلوسکونی در انتخابات اخیر ایتالیا کنکاشی در متن فیلم پدرخوانده ساخته «فرانسیس کاپولا» بر مبنای نوشته ای از «ماریو پزو» باشد.ماجرای خانواده «دون ویتو کورلئونه» که به دنبال حفظ حیثیت و مکنت اجتماعی در بستر طایفه ای سیسیل و در عمق شکاف های طبقاتی شمال و جنوب ایتالیا راه طولانی را تا رسیدن به قلب آمریکا و نهایتاً مستحیل شدن مافیای خانوادگی در نظام فردگرای نیویورک طی می کند. جالب این که «ماریو پزو» در واپسین قسمت کتاب داستانی خود با عنوان«آخرین پدرخوانده» به نکته ای ظریف می رسد: آنجا که نظم فردمحور آمریکا خود را بر شاکله خانواده محور سیسیلیها تحمیل می کند، عصبیت خانوادگی ازهم می پاشد و اقتصاد صنعتی با اقتصاد تجاری درمی افتد و به مرور پدرسالاری برمی افتد و آنچه مختصات مافیای سنتی سیسل نامیده می شود یعنی سنت گرایی، مذهب گرایی، پدرسالاری و نظام سلسله مراتبی و تبهکاری به یکباره به نماد مدرنیته پیوند می خورند یعنی نوگرایی، دنیا مداری، برابری و فردگرایی و نهایتاً قانونمندی. واقعیت مافیای مهاجران ایتالیایی در آمریکا که در پیوست کامل با سنن خانوادگی سرزمین مادر قرار دارند و موضوع جذاب تماشگران تولیدات گانگستری هالیوود در دهه های گذشته بوده اند، البته تنها مصرف سینمایی ندارد بلکه جراحتی اجتماعی با انعکاسی در فرهنگ سیاسی را هم نمایشگری می کند. پدیده مافیا برآمده از مواجهه سنت گرایی با رویه های مدرن از یک طرف و وجود خلاء قانونی از جانب دیگر است؛ چنانکه در همین راستا با دو نوع مافیا نیز سروکار داریم: یکی دولتی که با قدرت پنهان مافیا برقرار می شود و دوم مافیایی که دولت برقرار می کند. اولی نتیجه سنت گرایی بنیادگرایانه و سردرگمی اجتماعی و فقدان نوآوری مدنی است و دومی سرانجام بی مبالاتی قانون شکنان و نبود ضمانت معتبر اجرای حقوقی و ضعف نهادهای نظارتی. دومین با اراده سیاسی و قانونی برطرف شدنی است اما نخستین را چه می توان کرد که جز با گذشت زمان و مدرن شدن کامل درمان نمی پذیرد. در «دولت مافیا» یکی ریاست می کند و یکی دیگر رئیس را مدیریت می کند. در دولت مافیا دولتی اندر دولت فرمانروایی می کند؛ دولت عیان و دوت نهان. ایتالیا البته «دولت مافیا» را از سر گذرانده اما هنوز نمونه روشنی از «مافیای دولتی» است. سیلویو برلوسکونی پیش از این به دست داشتن در جرائمی همچون پرداخت رشوه به قضات به منظور اعمال نفوذ متهم بود که به هرترتیب از آن تبرئه شد.امروزه این اولترا میلیاردر ایتالیا با تصاحب چندین شبکه تلویزیونی فروشگاه ها و صنایع بزرگ و ریاست باشگاه «آث میلان» پدرخوانده یک «مافیای دولتی» است. چه آن که خود نیز پس از پیروزی در انتخابات گفته بود«من قابل جایگزینی نیستم» و این چهره حقیقی برلوسکونی است که توانایی مالی و هیبت سرمایه تجاری در جامعه نیمه مدرن به او بخشیده است. اما سرمایه داری و حق مالکیت فردی را نباید با مافیا یکی دانست.آنچه سبب تحقق مافیا می شود،سرمایه و ملک و حشم نیست که دور زدن قانون بواسطه توان نفوذ و استطاعت مادی در چارچوب تشکیلاتی است.در آمریکا که سرمایه داری به نظام سرمایه داری مزین شده و سرمایه قانونمند شده است، بزرگترین سرمایه داران زندگی می کنند اما در صورت تخطی از قانون هیچ کس از چوب تر مجری قانون مصونیت ندارد. این درحالی است که در جوامع واپس مانده و تماماً دموکراتیزه نشده غیبت «حاکمیت مطلق قانون» و نهادهای مدنی و ناظر بر امورات جاری، دارندگی هم معنی برازندگی دانسته می شود و متمولان قادر به انجام هرآن کاری در داربست اداری هستند که فقیران نیستند و برابری حقوقی و آزادی برابر به افسانه مخیل می ماند تا اصل مصور. نخستین اثر سیاسی مافیای دولتی برخاسته از فقدان قوانین منظم و عام شمول است که بتواند فارغ از ملاحظات سیاسی حتی دولتمردان و افراد منتفذ دولتی را پیگرد قانونی کند.فراتر از این پدیده اجتماعی مافیا که همچون دیگر پدیده ها و رویه ها، نور آن بر ساختار سیاسی می تابد به واقع شکلی از ویژگی های زیست اجتماعی خاصه قانون ستیزی و قانون گریزی است.با این وجود در ایتالیا هر دولتی که بر سریر قدرت باشد دیگری را به عضویت در مافیای تجاری محکوم نمی کند چراکه با این آگاهی که پدیده مافیای دولتی عین نقص و کاستی در قوانین مصوب حکومتی است اقرار به وجود مافیا در حقیقت اعتراف به نقص قوانین مصوب حکومت است و در جامعه پاسخگو کمتر دولتی جسارت می کند که قانون ممهور به مهر مردمی و منقوش به نقش حکومتی را زمینه ساز اعمال فراقانونی جلوه دهد و در همان حال درصدد زدودن کاستی های قانونی برنیاید. هر دسته و گروهی از حاکمان که بر قدرت باشند و قصد براندازی مافیا را داشته باشند با اشخاص (که معلول هستند و برآیند زمینه های مافیا نه علت و ماهیت آن) نمی جنگند بلکه می کوشند درزهای مافیا را در اصول قانونی بگیرند و فضای تنفسی را از آن سلب کنند.اینچنین است که در پارلمان ایتالیا کمیته ای برای مبارزه با مافیا تدبیر شده است و کارزار مافیا ستیزی از پشت درهای بسته سیاستمداران به حیاط باز پارلمان منتقل می شود. خاصه این که مافیا پدیده ای بیشتر فرهنگی است تا سیاسی. فرهنگ به این معنا که سبک زندگی در هرجامعه ای استخوان بندی سیاسی هر کشوری را هم مشخص می کند ؛ از ظاهر آراسته رهبران گرفته تا شیوه نظام انتخاباتی ،از مسئولیت پذیری شهروندان تا پاسخگوی مسئولان و همینطور از ریزترین تا درشت ترین مسائل اجتماعی و سیاسی زیرهیبت ساخت فرهنگی تلون و تنوع می پذیرد. کافی است به رفتارهای پارلمانی ملت های جهان توجه کنیم. بارها صحنه هایی از صحن پارلمان ژاپن یا کره جنوبی که نمایندگان موافق و مخالف به جان هم افتاده اند را از سیمای جمهوری اسلامی دیده ایم و در مقابل کنگره حزب کمونیست چین با بیش از دوهزار نماینده که در طول برگزاری نشست، کام نمی گشایند و سانتی متری نمی جنبند یا نمایندگان راست گرای ایتالیا که با ناکامی «رومانو پرودی» چپ گرا در جلب رای اعتماد نمایندگان نه با تبریک و تهنیت مودبانه که به اقتباس از رسم کازینوهای میلان، با گشودن درب شامپاین ها در پشت کرسی های مجلس به استقبال اقبال خویش رفتند.این همه نشان ساخت های فرهنگی متفاوت است نه فقط وقایعی جذاب و تماشایی و فراز و فرود دولت هایی با طول عمر نازل، آمدن یکی و رفتن دیگری و البته برلوسکونی و مصائبش نیز بازخورد یکی از همین ساخت های فرهنگی در جامعه سیاسی ایتالیا است. مبارزه سیلویو برلوسکونی با مافیای ناپل که حتی شرکت های فراملیتی را نیز آسی کرده است به واقع جنگ دو مافیا است، یکی دولتی و دیگری غیردولتی .اما هردو از یک فرهنگ سیراب می شوند و بر یک مشی گام می گذارند.
|
|
فرهنگ توسعه - 1387 - لطفا مقالهها، نظرها و پیشنهادهای خود را به آدرس info@farhangetowsee.com بفرستید |