تأثيرات جنبش سنديكايي بر جنبش عمومي دموكراتيك

منصور اسالو

رئيس هيأت مديره سنديكاي كارگران شركت واحد اتوبوسراني تهران و حومه

وقتي از سنديكاها به عنوان آموزشگاه پايه اي و اوليه دموكراسي سخن مي گوئيم دلايلي تاريخي و جغرافيايي پشتوانه اين ادعا ست . اما در آغاز به ماهيت روش سنديايي نظري مي اندازيم تا موضوع روشن تر شود . سنديكا ( Syndicat )  واژه اي فرانسوي كه بيش از صد سال پيش به همراه نوگرايي ها و نوجويي هاي زندگي وارد فرهنگ ما شد . دوران قبل از انقلاب مشروطه ، بعد از اعزام دانش آموزان توسط اميركبير به اروپا و خصوصاً فرانسه كه مهد فرهنگ و دانش و دموكراسي در آن روزگار بود ، و سخن گفتن به فرانسوي براي بسياري از درباريان و روشنفكران و با سوادان آن روزگار مزيتي به شمار مي آمد . كما اينكه هنوز هستند پيرزنان و پيرمرداني كه در گفتگوهايشان به نشانه تشخص واژه يا ديالوگي را به فرانسوي بيان مي كنند و در آن هنگام چشمهايشان برق خاصي مي زند . سنديكا به معناي اتحاديه ، تشكل ، گروه هاي كارگري و اخيراً  انجمن صنفي به زبان فارسي – عربي ما ترجمه گرديد . اما در عمل براي آن كارگراني كه با عمل درگير اين واژه شدند ، سنديكا همان سنديكا بود . ( راديو ، تلويزيون ، كامپيوتر ، دموكراسي ، فريزر ، اتوبوس ، ميني بوس ، آنتن ، فركانس ، فيزيك ، ... )

در تاريخ يكصد ساله اخير كارگران و زحمتكشاني كه تحت اين واژه ( سنديكا ) گردهم آمدند تا براي حل مشكلات و سختي هايشان گفتگو كنند و راه حل پيدا كنند به اين واژه جهاني خو گرفتند و با اين واژه كه بار تاريخي معيني در حق طلبي و آگاهي بخشي تاريخي و طبقاتي داشته است . تشكيلات خود را ساختند و به امر مبارزه پرداختند كه حاصل آن بطور مثال بوجود آمدن وزارت كار – بيمه هاي تأمين اجتماعي بود . ترجمه متون زيادي از زبان هاي ديگر كه به امر مبارزه طبقاتي و تعادل اجتماعي كمك مي كرد ، توسط سنديكايي ها شكل گرفت و تحت عنوان سنديكا و افراد متعلق به شوراي متحده سراسري اتحاديه هاي كارگري ايران يك انقلاب فرهنگي در محرومان ، كارگران و حتي دهقانان صورت گرفت ، بطوري كه در بسياري از مناطق روستايي نيز اتحاديه هاي دهقاني همان سنديكاهاي دهقاني شكل گرفتند كه مبارزات آنها و آگاهي بخشي هاي آنها در دوره دولت ملي دكتر مصدق باعث شد كه بهره مالكانه 15% از مالكين كسر و به سهم كشاورزان و دهقانان باز گردد .

سازمان و آموزش سنديكايي

سنديكاها مدرسه آموزش روابط دموكراتيك و دموكراسي هستند . نهاد سنديكايي از كف جامعه آغاز به رشد و نمو مي كند . افراد يك كارگاه يا شركت يا كارخانه به صورت داوطلبانه و بر اساس آگاهي يافتن از وضعيت جامعه خويش و تلاش براي تحول و دگرگوني شرايط زيست خودشان گردهم مي آيند . عناصري از كارگران كه آگاهي بيشتري يافته اند ، خوآموزي كرده اند يا با نگاه ژرف تري به جهان پيرامون خودشان نگريسته اند پيش مي افتند و ديگران را دعوت به حضور و گفتگو مي نمايند . پس از آنكه تعدادي از افراد بر اثر شنيدن دعوت همكاران خود به يكديگر پيوستند ، مجمع عمومي برقرار مي شود . افراد در مجامع عمومي وجلسات عمومي كاملاً خود مختار و آزاد هستند . درباره هر موضوعي كه به كار و حقوق كارشان مربوط مي شود گفتگو مي كنند و نظر مي دهند . همه با هم برابر هستند . هيچكس بر هيچكس رجحاني ندارد . برتري افراد فقط به واسطه آگاهي و دانشي است كه به ديگران ارائه مي دهند و سعي در بالا بردن ميزان آگاهي همكاران مي نمايند . سازمان سنديكا از همين جا شكل مي گيرد ، افراد پس از حضور در جلسات عمومي و بالا بردن ميزان دانش خود نسبت به امر زندگي و معيشت و آگاهي عمومي از وضعيت اقتصادي اجتماعي شهر و ديار و كشور خودشان و ديگران در جهان به طرف تشكيل مجمع عمومي حركت مي كنند . مجمع عمومي مهمترين و اثر گذارترين واحد سازماني سنديكا هاست . اين امر در سنديكاهي كارگري و كارفرمايي هيچ فرقي نمي كند . به همين دليل دموكراتيك جلسات را سنديكاها تشكيل مي دهند ، چرا كه همه با حقوق برابر و يكسان در آنها شركت مي كنند و هيچ مقام و منصبي نمي تواند حق عمومي افراد را در سنديكا مورد تعرض قرار دهد . در مجمع عمومي همه نظر مي دهند ، سؤال مي كنند ، توضيح مي دهند ، پاسخ مي گويند و حق دارند براي نمايندگي در سازمان هاي مختلف سنديكا و ارگان ها و اركان سنديكاها خود را معرفي و كانديد نمايند . اينجا مجمع عمومي است كه با رأي تك تك افراد سنديكا حق دارد آزادانه نظر بدهد ، كانديد شود ، كانديد نمايد و رأي بدهد و آراي اكثريت افراد حرف آخر را در هر موردي مي زند ، ضمن آنكه اقليت هم از آن پس بايستي از رأي اكثريت تبعيت نمايد و همه براي پيشبرد امور سنديكا تلاش نمايند . اما اقليت اين حق را دارد در كنفرانس هاي هفتگي و جلسات عمومي نظريات خود را بگويد . سؤال كند ، و اگر متوجه سير غلطي در طي امور شد ، نكته ها را گوشزد نمايد و در انتخابات بعد شركت كند و اگر توانست  رأي آزاد افراد را بدست بياورد . اينجا در اولين مرحله تشكيلاتي شدن سازمان سنديكا ، اعضاي سنديكا با فرآيند دموكراسي به بهترين شكلي آشنا مي شوند و با عملي ترين شيوه آن را به كار مي برند يعني فرآيند ، حق آزادي بيان ، مسئول بودن در برابر بيان ، حق پرسش ، حق پاسخگويي ، حق كانديدا شدن ، حق كانديدا كردن ، حق انتخاب كردن و انتخاب شدن و حق تلاش سازنده براي به كرسي نشاندن نظريات خود با تكيه بر آراي عمومي و حق حضور برابر حقوق رأي اقليت در كنار اكثريت و تلاش براي آنكه در آينده بتواند رأي اكثريت را بدست آورد . كه همه اين ها با تكيه بر رفتار عمل گروه گرايانه و به نفع اكثريت اعضاست . كه با ديدن تلاش هاي صادقانه و مسئولانه رأي به نظريات و عملكرد افراد مي دهند . مرحله بعد انتخابات اركان سنديكا توسط مجمع عمومي است . كه پس از آن كه يك اساسنامه پيشنهادي را كه قبلاً از سوي اعضا مورد بررسي و تحقيق قرار گرفته و همه سعي كرده اند نقاط ضعف پيشنهادي اش را كم كنند و بر نكات قوت آن بيفزايند ، براي تصويب در مجمع عمومي توسط هيأت مؤسس كه از همان افراد آگاه اوليه كه ديگران را براي تشكيل سنديكا دعوت مي كنند ارائه مي شود . در جلسه مجمع عمومي اساسنامه پيشنهادي مورد بررسي قرار مي گيرد و سپس مواد آن به رأي گذاشته مي شود . بعد از اصلاح و تصويب اساسنامه ، انتخاب هيأت مديره سنديكا و بازرسان آن آغاز مي شود هيأت مديره معمولاً با كانديدا شدن و خود را به مجمع معرفي كردن انتخاب مي شود . اما در بسياري از جاها و مراكز افراد بنا به خصلت هاي حياتي ظاهري و تواضع بي دليل كانديدا نمي شوند در نتيجه حاضرين ، كساني را كه فكر مي كنند صلاحيت انجام امور را دارند با خواهش و تمنا كانديدا مي كنند و سپس رأي گيري صورت مي پذيرد كه بنا به پيش بيني اساسنامه تعداد افراد هيأت مديره و علي البدل و بازرسان و بازرسان علي البدل ، مشخص شده است كه به ترتيب اكثريت آرا انتخاب مي شوند و كساني كه آراي كمتري دارند عضو علي البدل هيأت مديره و همچنين بازرسان قرار مي گيرند . بعد از انتخاب هيأت مديره و بازرسان ، آنها از بين خود رئيس و نايب رئيس و دبير و خزانه دار و مسئول روابط عمومي و ديگر مسئولين هيأت مديره را طبق اساسنامه با آراي اكثريت و با توافق جمعي انتخاب مي كنند . و ساز و كار سنديكا آغاز به كار مي نمايد . مجموعه اين توضيحات در نحوه انتخابات تشكيلات دروني سنديكا ، نشان آشكار از توجه به آراي عمومي ، بدون دخالت هيچ نيرو و نهادي ديگر دارد . و آنكه همه جا اين آراي عمومي است كه به اساسنامه ، هيأت مديره ، بازرسان و در نتيجه به سياست هاي سنديكا ، شكل مي دهد . مجموعه اين روش چيزي به جز آموزش دموكراسي در تئوري و در عمل نيست . از همين جا زمينه آموزش تئوري دموكراسي تبديل به عمل دموكراتيك در نهادهاي پايه اي جامعه مي شود . افراد با فرايند دموكراسي و روش هاي آن آشنا مي شوند . در همين راستا بر ارزش وجودي خويش و قدرت انتخاب خويش آگاهي مي يابند . قدرت و منزلت رأي و نظر خود را مي فهمند و مهم بودنشان براي خويشتن و جامعه را درك مي كنند ، گاه همان يك رأي آنها تعيين كننده ترين رأي براي تعيين سرنوشت امري مهم جلوه مي كند و همه اين روال به بالا بردن سطح اعتماد به نفس و سلامتي روان آنها كمك مي كند ، انساني كه مي فهمد خودش و رأي و نظرش مهم و تأثير گذار است و اوست كه جزو بازي گردان هاي زندگي خودش است ، دچار افسردگي و ناراحتي هاي روحي و رواني نمي شود در نتيجه به سوي انحطاط و اعمال نا اميدانه همچون اعتياد و فساد و افيون ها نمي رود .

لذت درك از خويش و دانستن اينكه ديگران براي او و رأي و نظر او ارزش قائل هستند . روحيات نا اميدانه ، تنگ نظرانه ، فرد گرايانه و خودخواهانه را كاهش مي دهد . اينكه افراد ببينند در ساختن چيزي كه به آن اعتقاد دارند و در شكل گيري آن نقش داشته اند ، حضور دارند ، آنهارا از بند بسياري از خلل هاي اجتماعي دور مي كند ، در مبحث روانشناسي اجتماعي و درستي و اينكه انسان اجتماعي در اجتماع دموكراتيك جايگاه واقعي خود را مي يابد بسيار بحث شده است و روش هاي درماني مدرن و نوين در بسياري از افسردگي ها و حتي بيماران رواني و جنايتكاران بيمار نشان داده است از اصلي ترين علت هاي بروز اين گرفتاري ها تنهايي و احساس بي ثمري كردن و بي توجهي ديدن در سنين بخصوصي در كودكي آدمها بوده است و راه درمان توجه انساني و مسئولانه به انسانها بوده است كه در ساختارهاي دموكراتيك همچون سنديكا ها و احزاب به عينه درستي اين نظريات ديده ميشود ، مثلاً در سنديكاي ما كارگران شركت واحد اتوبوسراني تهران ، بسياري از افراد از زماني به سنديكا آمده اند ، حتي سيگار كشيدن را ترك كرده اند و جلوه هاي مثبت زيادي از رفتار جمعي در خانواده هايشان اثر گذاشته است و درك تازه اي از زندگي پيدا كرده اند كه در طولاني مدت به بهبود شرايط اجتماعي كمك خواهد كرد.  

 منصور اسالو

  رئيس هيأت مديره سنديكاي كارگران شركت واحد اتوبوسراني تهران و حومه 

4/05/84