بيماران رواني، نقش نهادهاي غير دولتي((NGO در اين معظل

اجتماعي، و وظيفه ي ما در مقابل اين هم ميهنان

مهندس سهراب مژده

ميخواهيد بدانيد كه آيا يك جامعه انساني است يا نه؟
كافي است سري به تيمارستانهاي آن بزنيد!

صحنه اي از به خاك افتادن تيمار صرع(Epilessia)

نويسنده ي اين سياهه، از تمامي كساني كه بويژه درعرصه ي سينما و يا تهيه ي فيلمهاي كوتاه و آماتوريال و يا عكاسي فعالند، تقاضا دارد كه براي شناساندن رنج اين همنوعان و خانواده ي آنان، به افكارعمومي ميهنمان از امكانات خويش بهره گيرند. باشد كه ما با پرده برداشتن از زندگي پر رنج اين فراموش شدگان، بتوانيم با همبستگي مردم و ارگانهاي دولتي، از اين وضعيت غير انساني خارج شويم!

مهار فيزيکي بيمار رواني

گاهي بيمار رواني در موقعيت هاي روحي بسيار حساسي قرار مي گيرد، و براستي نگاهداري او در محيط خانواده، با عدم امكانات پزشكي، كاري بسيار دشوار و حتي خطرناك است. بي ترديد در كشورهاي پيشرفته متد هاي ويژه اي را در باره ي اين نوع بيماران بكار مي برند كه دست اندر كاران اين بخش وظيفه دارند با اطلاع از اين دستاوردها وارد عمل شوند.

در خطوط زيرين از نوشته ي خانم حليمه شيخلو كارشناس ارشد روان پرستاري مركز آموزشي درماني روانپزشكي اروميه بهره مي گيريم. اين مقاله متعلق به شهريورماه 1386 است. او مي نويسد:

"بعضي اوقات لازم است براي جلوگيري از آسيب بخود يا ديگران وارزيابي کافي، دست وپاي بيمار را ببنديم. اين امربخصوص درمواقعي که بيمار شديدا"تحريک پذير بوده ويا داراي افکار تهاجمي يا خودکشي مي باشد، ضرورت مي يابد. براي بستن بيمارحضور تيم آماده ضروريست. تعداد افراد همکاري کننده در اين امر بايد حداقل 4 يا ترجيحا 5 نفر باشد ودرصورت نياز از سايرين نيز کمک ميگيريم ودچار غرور نميشويم.

بسته شدن بيمار بايد با نظارت سرپرستار يا مسئول شيفت باشد، تا از سلامت کار وبيمار مطمئن گردد. سالمترين ومطمئن ترين نوع مهار،استفاده از بندهاي چرمي نسبتا"پهن براي چهاراندام است. بهتر است بيمار را روي تخت خوابانده يک دست در يکطرف ودست ديگر بالاي سر با بند مهارگردد وپاها ازهم باز وهريک جداگانه بسته شوند.سر، اندکي بالاتر از بدن قرار گيرد تا خطر آسپيراسيون وهمچنين احساس آسيب پذيري ونگراني بيمار کاهش يابد.

علت بسته شدن دست وپاي بيمار را بعداز مهار بايد براي او به آرامي توضيح داد تااز ترسش کاسته شود واحساس نکند که اين امر جنبهء تنبيهي يا خصمانه دارد.نحوه بسته شدن بايد طوري باشد که به عروق واعصاب بيمار صدمه اي وارد نشود، به شکلي که در صورت لزوم بتوان مايعات را به او تزريق کرد. بندها بايد بطور منظم کنترل شوند تا اختلال در جريان خون بيمار ايجاد نشود واگرديگر نيازي به مهار بيمار نباشد دراولين فرصت ممکن بندها باز شوند.بندها بدون نظارت درمانگر يا سرپرستار نبايد از دست وپاي بيمار باز شود. مهار فيزيکي بايد با دستور کتبي پزشک باشد

استفاده از دارو براي آرام سازي سريع

دربخش، جهت آرام سازي بيمار از آمپول هالوپريدول وکلروپرومازين بصورت تزريق عضلاني طبق دستورپزشک استفاده ميکنند. لزومي ندارد که با هرتزريق هالوپريدول از بي پريدين هم استفاده شود چون عوارض آنتي کلي نرژيک دارد وفقط در صورت نياز (PRN)مورد مصرف قرارگيرد
کلروپرومازين درزمره داروهاي آنتي سايکوتيک باقدرت اثر کم است.عوارض اکستراميراميدال ناچيزي داردودر بيماراني که به عوارض اکستراپيراميدال داروها حساسند، داروي مناسبي ميباشد. تزريق عضلاني کلروپرومازين به خاطر حجم زياد آمپول معمولا دردناک است وبخصوص مواقعي که تزريقات مکرر لازم است براي بيمار ناراحت کننده ميباشد

وجه: کلروپرومازين در افراد مسن (موجب گيجي وکاهش هوشياري ميشود وسقوط وضربه به سر محتمل است ) بيماران باسابقه بيماري قلبي وصرع (زيرا آستانه تشنج را پائين مي آورد ) وآنهائي که احتمال ضايعه مغزي دارند وکساني که فشار خونشان پائين است داروي مناسبي نيست

باتوجه به اثرات کاهش دهنده فشارخون، کلروپرومازين قبل از تجويز بايد فشار خون بيمار اندازه گيري شود، و در صورت پائين بودن فشار خون از اين دارو استفاده نگردد.اگربعلت تحريک پذيري شديد بيمار امکان اندازه گيري فشار خون وجود ندارد، مراقبتهاي لازم براي احتمال کاهش يافتن فشارخون انجام ودر اولين فرصت پس از آرام شدن بيمار فشارخون وي اندازه گيري شود ويا اصولا"در موارد مشکوک هيپوتانسيون يا سابقه افت فشارخون بدنبال تجويز کلروپرومازين از اين دارو استفاده نگردد.

کنترانديکادسيونهاي مهارفيزيکي:

1- شرايط شديدا وخيم جسمي و رواني(مگر با مراقبت کافي مستقيم)
2- بيماران دليريومي يا مبتلا به دمانس که کاهش محرک هاي محيطي موجب وخامت حالشان ميشود(مگربا مراقبت کافي ومستقيم)
3- بيماراني که در انجام خودکشي شديدا"مصرند.
4- بيماراني که وابستگي شديد به دارو ومواد دارند دچار مسموميت شديد شده يا به کنترل دقيق دوز اثر داروئي نياز دارند(مگربا مراقبت کافي و مستقيم)
5-براي تنبيه بيماران يا راحتي وآسودگي کارکنان"

جامعه ايراني و افرايش بيماريهاي رواني

در اينحا از نبشته ي آقاي آرش ايراني، كه با حس همدردي عاشقانه اي آگين شده است، بهره مي گيرم. اين مقاله "گزارش اجتماعي" نام گرفته، و در نوامبر 2008 در صفحات Web به چاپ رسيده است.

روی موزائیک های رنگ و رو رفته، طاق باز خوابیده بود. بی آنکه پلک بزند، با چشمانی بی فروغ به مهتابی ای زل زده بود که بالای سرش پرپر می زد. لامپ مهتابی معیوب بود و با روشن خاموش شدن های مداومش راهرویی را که در آن جای گرفته بود ، تاریک و روشن می کرد. راهرویی که برای عبور از آن باید از در بزرگی می گذشتی. دری فلزی با میله های قطور و نزدیک به هم که قفلی سنگین بر آن نهاده بودند. وقتی از مسئول اطلاعات جایش را پرسیدم ، با صدایی که انگار از ته چاه می آمد ، پاسخ داد:" طبقه آخر. انتهای راهرو سمت چپ." درآغاز راهرو با خط خوش نوشته بودند:" بخش اعصاب و روان".
بخشی که این روزها بیش از همیشه میزبان تعداد بیشماری از شهروندان ایرانی است. بنا به اظهارات معاون سلامت وزارت بهداشت ، اکنون از هر چهار شهروند ایرانی یکی دچار اختلالات روانی شده است.

حسن امامی رضوی، معاون سلامت وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی در نشست کميته کشوری بهداشت و روان در این وزارتخانه گفته است: " بر اساس گزارش انجمن روانپزشکان ايران ، ۲۵درصد جمعيت کشور مبتلا به اختلالات رواني شده‌اند. اختلالات روانی در گروه سني ۱۵تا ۲۵سال رو به افزايش بوده و بسيار خطرناك است.

به نوشته خبرگزاری شهر وی با اشاره به اينكه اين روند باعث مي‌شود بيماری‌های اختلالات روانی در ميان ساير بيماری ‌ها در رتبه اول کشور قرار گيرد ، تصریح کرده است: " اين افزايش بي‌سابقه تهديد بزرگی برای سلامت جامعه است."

در بخش اعصاب و روان وقت ملاقات بود. سکوت حاکم، هر از گاهی با گفتگویی آرام یا خنده ای کوتاه شکسته می شد. سنگینی فضا، اندک ملاقات کنندگان را هم در بر گرفته بود. اتاق هایی که در به راهرو با مهتابی معیوب می گشودند ، پنجره های بزرگی داشتند. اما پنجره هایی بی آسمان. نرده ها و توری های سنگین قرار گرفته بر پنجره ها، آسماني براي تماشا نگذاشته بود.

بیماران بی آسمان با لباس های خاکی رنگ بر تخت هایی سر می گذاشتند که با برخوردهای گاه و بیگاهشان ، بر سینه دیوار زخم نهاده بودند. دیوارهایی به رنگ طوسی که سال ها قلم مویی بر آنها نیامده بود. با این حساب شاید عجیب نبود که برخی از بیماران آرمیدن در راهرو را به ماندن در اتاق ها ، حتی برای ساعت یا ساعاتی، ترجیح مي دادند!

دکتر احمد جلیلی ، رئیس انجمن روانپزشکان ایران ، با اشاره به وضعیت نامناسب درمان بیماران روانی ، تصریح کرده است: " متاسفانه سرانه درمان در کشور کافی نیست و نباید انتظار بهبود وضعیت سلامت را داشته باشیم. سهم بیماران روانی از این سرانه به لحاظ اولویت بندی در مرتبه اخر قرار دارد. اما در صورت درمان به موقع ، بیش از نود درصد بیماری های روانی قابل پیشگیری و درمان هستند."


دولت نهم سرانه بهداشت و درمان شهروندان ایرانی را در سال جاری، چهار هزار و چهارصدتومان قرار داده است. ایران در آمار اعلام شده از سوی سازمان بهداشت جهانی برای تامین سلامت مردم در رتبه ۱۲۳قرار دارد. روزنامه سرمایه در حالی که سرانه بهداشت و درمان در کشور افغانستان را بیشتر از ایران دانسته ، هشدار داده است :" در نظر نگرفتن تورم موجود در جامعه و تصویب سرانه ای کمتر از پانزده هزار تومان برای بهداشت و درمان چالشی غیرقابل مهار را در بخش بهداشت و درمان به وجود می آورد. این هشدار سال های پیش هم داده شد ولی سیستم بهداشت و درمان کشور ما هنوز هم به دور از استانداردهای روز دنیا به کار خود ادامه می دهد."


به گفته کارشناسان مسائل اجتماعی ، فقر فزاینده ، بیکاری گسترده و فشارهای بی رویه اجتماعی از سوی حاکمیت که این روزها جامعه ایرانی دست به گریبان آن است از جمله اصلی ترین دلایل افزایش تعداد مبتلایان به بیماری های روانی در کشور محسوب می شود.
روزنامه « اعتماد» نرخ تورم در مهرماه سال جاری را نسبت به سال گذشته ۳۱درصد اعلام کرده و بنا به اظهارات چندی قبل محمد عباسي ، وزير تعاون دولت نهم ، جمعيت جويای کار در کشور بالغ بر ده ميليون نفر است. در همین حال هر روزه تلاش های تازه ای از سوی حاکمیت برای کنترل رفتارهای اجتماعی، به ویژه در جوانان صورت مي گيرد.
وقت ملاقات رو به پایان بود اما همانطور طاق باز به مهتابی سکته ای بالای سرش نگاه می کرد. بی آنکه پلک بزند، با جشماني بي فروغ....
با پاكي كلام آرش ايراني اين بخش را به پايان مي رسانم.
پايان بخش دوم

بيماران رواني، نقش نهادهاي غير دولتي((NGO در اين معظل اجتماعي، و وظيفه ي ما در مقابل اين هم ميهنان (1)
آرشیو: سهراب مژده